هیالورونات سدیم موجود در مایع مفصلی به عنوان فاکتوری که منجر به کاهش چسبندگی پس از التیام اوتار مطرح می باشد، در جوندگان و سگ گزارش و به ثبت رسیده است. اطلاعاتی در این زمینه در انسان در دسترس نمی باشد. در این مطالعه اثرات التیامی هیالورونات سدیم در جراحات اوتار خم کننده اسب در مقایسه با اثرات محلول متیل سلولز با ویسکوزیته مشابه بررسی شده است. تعداد 8 رأس اسب به ظاهر سالم با سنی بین 4 تا 9 سال و وزنی بین 320 تا 430 کیلوگرم مورد استفاده قرار گرفتند. در هر یک از اسبها و تحت بیهوشی عمومی در اندام حرکتی قدامی چپ و در قسمت میانی وتر خم کننده عمقی بندهای انگشت (DDFT) با استفاده از روش اسپلیتینگ (Splitting) به صورت زیگزاگ (zig-zag) جراحاتی ایجاد گردید. پس از گذشت 24 ساعت جراحت ایجاد شده به کمک سونوگرافی مورد تأیید قرار گرفته و اطلاعات لازم شامل درصد ضایعه،قطروتر،سطح مقطع عرضی وتر و میزان اکوژنیسیته در قسمت آزرده ثبت شد.حیوانات به صورت تصادفی به دو گروه چهار رأسی تقسیم شدند. در گروه اول هیالورونات سدیمmg/ml)10) در طول ضایعه یک روز در میان یکمرتبه و به مدت 5 نوبت متوالی تزریق گردید و در گروه دوم از ژل متیل سلولز و به همان شیوه گروه اول استفاده شد. سونوگرافی به صورت متوالی و در روزهای 7 ، 14 ، 21 ، 28 و 60 از اندام حرکتی انجام و مورد مطالعه قرار گرفت. پس از 14 هفته حیوانات معدوم شدند و از ناحیه اوتار به شکل متعارف نمونه برداری انجام شد. نتایج سونوگرافی روند التیامی سریعتر و بهتری را در گروه هیالورونات سدیم نشان داد (05/0p

تعیین مقادیر هماتولوژیکی یکی از مهمترین فعالیتهای آزمایشگاهی است که به طور روزمره جهت ارزیابی و تایید تشخیص بیماریها مورد استفاده قرار می گیرد . رواج گوسفندداری و شیوه کوچ نشینی در استان چهارمحال و بختیاری،باعث گشته که حجم عمده ای از مراجعات درمانگاههای دامپزشکی به گوسفندان بومی اختصاص یابد. بنابراین لازم به نظر میرسید که تابلوی خونی معتبری از این گوسفندان ارایه گردد تا از یکسو مورد استفاده دامپزشکان قرار گیرد و آنان را در تشخیص مطمئنتر بیماریها یاری نماید و از سوی دیگر با توجه به توفیقهایی که در خصوص اصلاح نژاد گوسفندان لری بختیاری در طی چند سال اخیر به دست آمده است،این تحقیق گامی در جهت پیشبرد اهداف اصلاح نژاد گوسفند بردارد . در تحقیق بر روی مقادیر هماتولوژیکی 281 رأس بره و 180 رأس قوچ و 582 رأس میش لری بختیاری مشاهده شد که تعداد گلبولهای قرمز و سفید و مقدار MCV و درصد لمفوسیتها ومنوسیتها و ائوزینوفیل ها در بره ها اختلافات معنی داری در زمانهای قبل و پس از شیرگیری دارند. اثرات فصل بر روی مقادیر هماتولوژیکی قوچها و میشها قابل توجه بود. اثرات سن در قوچها بیشتر بر روی گلبول سفید ، گلبول قرمز و هماتوکریت و در میشها بر روی گلبولهای سفید ، هموگلوبین و پلاکتها بود . اثرات جنس روی مقادیر نوتروفیل ها ، منوسیت ها و ائوزینوفیل ها معنی دار بود و بره ها به طور کلی با بالغین در غالب متغیرها تفاوت داشتند.

بررسی وجود یا عدم وجود تناوب ظهور میکروفیلر در خون یک قلاده سگ در اطراف تهران که به طور طبیعی مبتلا به دیروفیلاریا ایمی تیس بود(بعد از تشخیص تفریقی میکروفیلر آن از سایر میکروفیلرهای موجود در خون سگ) نشان داد که نوعی تناوب شبانه وجود دارد . از یک قلاده سگ به مدت سه شبانه روز هر ساعت یکبار و در مجموع 72 مرتبه از ورید دست و یا پا خونگیری به عمل آمد. نمونه های خون با استفاده از روش تکمیل شده نات آزمایش شد و در هر نوبت تعداد میکروفیلرها در یک سانتیمتر مکعب خون شمارش گردید. اگر چه میکروفیلر دیروفیلاریا ایمی تیس در تمام مدت شبانه روز در خون دیده شد. ولی در ساعتهای مختلف تعداد آنها متفاوت بود. به طور کلی از ساعت 17 بعدازظهر تا 24 نیمه شب افزایش می یافت و از ساعت 8 صبح تا ساعت 16 بعدازظهر سیرنزولی داشت به طوری که براساس میانگین سه شمارش میکروفیلر در سه شبانه روز حداکثر تعداد میکروفیلر(14900) در ساعت 23 شب و حداقل (4597) در ساعت 10 صبح مشاهده گردید.

برای استفاده از پاراکلینیک در تشخیص بیماریها، ابتدا باید فعالیت طبیعی اندامها و بافتها و مقادیر طبیعی پارامترهای موجود در مایعات بیولوژیک بدن به طور دقیق تعیین و اندازه گیری شود تا با به دست آمدن مقادیر غیرطبیعی،ارزیابی فعالیت نابهنجار اعضا و بافتها در حالت بیماری ممکن گردد. لذا اندازه گیری و به دست آوردن مقادیر طبیعی پارامترهای بیوشیمیایی در دامهای سالم اهمیت زیادی دارد . در این بررسی ، تعداد 106 رأس گوسفند بظاهر سالم قزل از موسسه تحقیقاتی حیدرآباد به طور تصادفی انتخاب و به 5 گروه آزمایشی ، گروه 1 (میشهای آبستن) ، گروه 2 (میشهای شیروار) ، گروه 3 (بره های ماده ) ، گروه 4 (قوچ) و گروه 5 (بره های نر) تقسیم شدند و از آنها خونگیری به عمل آمد.سپس پارامترهای بیوشیمیایی پروتئین تام،آلبومین،گلوبولین،نسبت آلبومین به گلوبولین (A/G) ،کراتینین،گلوکز،اوره،اسیداوریک،کلسترول،آلانین آمینوترانسفراز(ALT)،اسپارتات آمینوترانسفراز(AST)، سدیم و پتاسیم اندازه گیری و مقادیر میانگین ± انحراف معیار آنها به شرح زیر تعیین گردید:پروتئین تام :gr/dl08/0± 08/7 ، آلبومین : gr/dl06/0± 13/3 ، گلوبولین gr/dl43/0± 4 ، نسبت A/G: 17/0±81/0 ، کراتینین : mg/dl03/0± 43/1 ، گلوکز: mg/dl53/0± 70/48 ، اوره: mg/dl90/0± 39/36 ، اسید اوریک : mg/dl14/0± 08/2 ، کلسترول: mg/dl90/2± 58/73 ، آلانین آمینوترانسفراز: U/L 70/0 ± 46/22 ، آسپارتات آمینوترانسفراز:U/L 25/2 ± 40/74 ، سدیم : 12/2 ± 57/149 و پتاسیم : 16/0 ± 13/5 با استفاده از آزمون آنالیز واریانس یکطرفه (ANOVA) وروش توکی (Tukey) ، اثر سن بر روی پارامترهای اندازه گیری شده ،تعیین گردید. با استفاده از آزمون student “t” بین دو جنس نر و ماده در خصوص میزان پروتئین تام،کراتینین،گلوکز،اوره،کلسترول و سدیم سرم خون اختلاف معنی دار وجود نداشت ولی در میزان آلبومین،اسید اوریک و پتاسیم سرم خون اختلاف معنی دار مشاهده شد(05/0p

به منظور مطالعه علل احتمالی باکتریایی (ویبریوها) تلفات در کارگاههای میگو حله بوشهر،طی ایام مرداد تا آذر 1376 از تعداد 215 نمونه میگوی سفید هندی (penaeus indicus) و ببری سبز(penaeus semisulcatus) بیمار یا تازه تلف شده نمونه برداری،کشت باکتریایی و شناسایی باکتریهای جداسازی شده به عمل آمد. از 164 نمونه باکتریایی به دست آمده و متعلق به جنس ویبریو،تعداد 48 نمونه ( 20/29 درصد) ویبریوها روی (vibrio harveyi) ، 36 نمونه (9/21 درصد ) ویبریوآلجینولیتیکوس(vibrio alginolyticus) 26 نمونه (75/9 درصد ) ویبریو آنگوئیلاروم(vibrio anguilarum) ، و 28 نمونه (17 درصد) دیگر متعلق به گونه های ناشناخته ای از این جنس بوده است. در آزمایش آنتی بیوگرام به روش دیسک،اکثر ارگانیسمهای باکتریایی مذکور به کلرامفنیکل،سفالوتین و اکسی تتراسایکلین حساس،اما به پنی سیلین و آمپی سیلین مقاوم بودند.

بیماری عفونی بورس (IBD) یک بیماری حاد و بشدت واگیردار ویروسی مخصوص جوجه های با سن کم می باشد. برای ارزیابی ایمنی زا بودن دو نوع واکسن زنده و یک نوع واکسن کشته روغنی ، پنج برنامه مختلف واکسیناسیون در گله های پولت تخمگذار تجاری طراحی شد. در دو مقطع سنی 22 و 36 روزگی جوجه ها به ویروس بیماریزای با حدت زیاد IBD در شرایط کنترل شده آلوده گردیدند و میزان تلفات در بین این پنج روش مقایسه شد. بدین ترتیب مشخص شد که بین میزان تلفات در پنج روش مختلف واکسیناسیون علیه گامبورو در سن 22 روزگی تفاوت معنی دار وجود نداشته ولی در سن 36 روزگی ، جوجه هایی که واکسن روغنی به همراه واکسن زنده مصرف کرده بودند میزان تلفاتشان از جوجه هایی که تنها واکسن زنده مصرف نموده بودند کمتر بوده است.

به منظور ارایه سیمای طبیعی فعالیت آنزیمهای سرم خون اسبچه خزر مینیاتور و مقایسه آن با اسب عرب ایرانی،از 94 رأس اسبچه خزر و 18 رأس اسب عرب سالم خونگیری به عمل آمد. میزان فعالیت هشت آنزیم سرم خون شامل LDH, CK , GGT , ALP , ALT , AST آمیلاز و لیپاز مورد سنجش قرار گرفت. اسبها در چهار گروه سنی صفر تا 36 (گروه 1) ، 73 تا 108(گروه 3) و بزرگتر از 109 ماه به بالا (گروه 4) ، طبقه بندی شدند و مطالعات آماری بر روی نتایج حاصل با توجه به سن و جنس و نژاد انجام گردید. میزان طبیعی فعالیت آنزیمهای اندازه گیری شده براساس دامنه (حداقل و حداکثر) و میانگین به اضافه و منهای خطای معیار ارایه شده است . میزان فعالیت ALP , CK و LDH در اسبچه خزر بیشتر از اسبهای عرب ایرانی بود ولی مقدار آمیلاز سرم در اسب عرب بیشتر از اسبچه خزر بوده و دارای اختلاف آماری معنی دار است (05/0P

برای شناخت بهترین مولدهای ماده کپور نقره ای بر روی 186 مولد ماده ، ریخت سنجی و اندازه گیری صفات تولید مثلی انجام شد. و از میان آنها 9 مولد براساس ضریب چاقی جهت بررسیهای بعدی انتخاب شدند. پارامترهای اندازه گیری شده عبارت اند از : طول کل ، طول استاندارد ، وزن بدن ، ضریب فولتون ، ارتفاع بدن ، نسبت فربهی بدن ، طول سر و سن ، پس از تکثیر مصنوعی مولدین مشخصات تخمها و مراحل انکوباسیون شامل میزان باقیماندگی تخم در دوره انکوباسیون ، وزن تخمدان ، هم آوری کاری ، هم آوری نسبی ، درصد تخمهای لقاح یافته و لاروهای حاصل بررسی شدند. در مورد هر مولد ماده عملیات تکثیر مصنوعی به طور مجزا انجام گرفت. لاروهای حاصله در استخرهای خاکی جداگانه جهت تعیین کیفیت بچه ماهیان تا مرحله انگشت قد ، پرورش داده شدند. با توجه به اطلاعات موجود مبنی بر مناسب بودن مولدین +5 ، +6 و +7 ساله بررسی روی این سه رده سنی که به ترتیب مولدین مربوطه ضریب فولتون معادل 2/2K> ، 2K< و 2/2

اثرات آگونیست های آلفا دو(2? ) : دتومیدین (به میزان 4/0 میکروگرم به ازاء هر کیلوگرم در دقیقه برای مدت 10 دقیقه) مدتومیدین ( به میزان 2/0 میکروگرم به ازاء هر کیلوگرم در دقیقه برای مدت 10دقیقه) در بز به عنوان مدل تحقیقاتی مورد مطالعه قرار گرفتند. این داروها موجب کاهش درجه حرارت بدن و کاهش ضربان قلب گردیدند. افت درجه حرارت بدن توسط آگونیست های آلفا دو(2? ) با پیش درمانی آتی پامزول خنثی شده ، در حالی که کاهش ضربان قلب حاصل شده ، توسط این آنتاگونیست آلفا دو (2? ) تغییر نمیکند.

به منظور بررسی اثر تری کلروفن بر روی پارامترهای بیوشیمیایی سرم خون ماهی تعداد 60 ماهی کپور نقره ای انتخاب و به سه گروه شاهد(12 عدد) و مسموم شده با دوزهای ppm25/0(24عدد) و ppm1(24عدد) تری کلروفن تقسیم شدند. در مورد گروههای مسموم شده با دوزهای ppm25/0 و ppm1 تری کلروفن در زمانهای صفر (شاهد) ،12 ، 24 ، 36 و 48 ساعت پس از مسمومیت تجربی خونگیری به عمل آمد. در هر نمونه از سرمها ، غیرالکترولیتها (پروتئین تام ، آلبومین ، گلوبولین تام ، گلوکز ، اسید اوریک ، ازت اوره خون و کراتینین ) ،الکترولیتها (سدیم ، پتاسیم ، کلر ، کلسیم و فسفر) و آنزیمها AST , ALT) وALP) اندازه گیری شدند. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان میدهد که بین گروه شاهد و گروههای مسموم شده با دوزهای ppm25/0 و ppm1 تری کلروفن از نظر پروتئین تام ، آلبومین ، ازت اوره خون ، سدیم ، فسفر ، AST , ALT وALP اختلاف آماری معنی دار وجود دارد (05/0p

به منظور بررسی پارامترهای بیوشیمیایی سرم خون بلدرچین، نمونه های خون از 110 قطعه بلدرچین در سنین زیر یک هفته ، 3 هفته ، 5 هفته و بیش از 5 هفته و دو جنس نر و ماده تهیه و آزمایش شدند. سن بر روی غلظت پروتئین تام ، آلبومین ، کلسترول و فسفر سرم اثر معنی دار دارد (05/0p

در یک مزرعه پرورش مرغ مادر در حومه تهران آلودگی شدید به کک مشاهده گردید. شدت آلودگی در سالنهای دارای بستر قطورتر و مرغان مسنتر بیشتر بود. خاصه های ریخت شناسی کک مزبور نشانگر کک انسانی (p.irritans) میباشد. شدت آلودگی در برخی از آشیانه های این مزرعه به حدی بود که کارگران مرغداری و حتی ساکنین اطراف مزرعه را به شدت دچار مشکل کرده بود. تجربیات انجام یافته نشان داد که این کک از خون مرغان به خوبی تغذیه مینمود. این آلودگی از طریق سمپاشی منظم آشیانه و اجرای مقررات بهداشتی فروکش نموده و تحت کنترل قرار گرفت.

نتایج به دست آمده از این مطالعه نشان داد که روده کوچک گاومیش دارای دو نوع پلاک پی یر: یکی پلاکهای پی یر ناپیوسته تهی روده ای و دیگری پلاک پی یر پیوسته و فرد ایلئونی می باشد. مطالعات ماکروسکوپیک نشان داد که پلاکهای پی یر تهی روده ای ، به صورت برجستگیهای بیضی شکل و پراکنده ای در سطح مخاط تهی روده-ایلئون ودرست در مقابل محل اتصال روده بند قرار دارند. تعداد پلاکهای پی یر تهی روده ای در ثلث ابتدایی تهی روده – ایلئون بیشتر از ثلث انتهایی آن می باشد(05/0p

در یک مطالعه چند فاکتوری ، اثرات مقادیر مختلف PH (5 تا 4/7) ، غلظتهای مختلف نمک طعام (5/0 تا 3 درصد) ، سوربات پتاسیم(صفر تا 3/0 درصد) و حرارت نگهداری (15 تا 35 درجه سانتی گراد) بر روی زمان رشد تأخیری (Lagtime) سالمونلاتیفی موریم(Salmonella typhimurium) در محیط مدل برات (Brain Heart Infusion) مورد بررسی وارزیابی قرار گرفت. مدت زمان رشد تأخیری سالمونلاتیفی موریم به طور معنی داری تحت تأثیر مقادیر عوامل رسوبات پتاسیم ، PH و درجه حرارت نگهداری قرار گرفت.(002P

تعدادی از حلزوهای آب شیرین در انتقال انگلهایی که اهمیت پزشکی-دامپزشکی دارند به عنوان میزبانان واسط نقش دارند. بدین دلیل در کلیه محیطهای زیست آبی کرمانشاهان که اکثر آنها چشمه(سراب) می باشد. طی دو مرحله یکی در تابستان 1368 و دیگری در بهار 1378 حلزون یابی به عمل آمد.در مراحل جستجوی نرمتنان،صدفها با توجه به محل جمع آوری،تاریخ جمع آوری ومشخصات جمع آوری کننده نشانه گذاری شدند. ضمناً شکمپای زنده را ابتدا با مانتول یا آب جوش کشته ، سپس به داخل ظرفی که حاوی اتانول 70 درصد بود منتقل و همانند مورد بالا نشانه گذاری میشدند. شناسایی حلزونها از طریق مطالعه ریخت شناسی صدف،نرمتن زنده و تشریح نمونه الکلی انجام پذیرفت. طی این حلزون یابی 6 نمونه شکمپای در پوش دار (Prosobranchiata) ، 7 نوع نرمتن ریه دار که چهار گونه آن حلزون لیمنه (ناقل بالقوه فاسیولا) است گزارش میشود. ضمناً دو نمونه نرمتن دو کفه ای (Class Bivalvia) جمع آوری شده است. بالاخره حلزون ریز دیسکی: Annisus vortex (L.1758) گونه جدیدی در ایران و نرمتن Falsipyrgula bakhtarana nov.sp. به عنوان گونه جدیدی گزارش میشود.

این مطالعه روی 10 رأس اسب(3 رأس نر و 7 رأس ماده) با وزنهای 300 تا 350 کیلوگرم و سن بین 6 تا 12 سال انجام شد. داروی زایلازین هیدروکلراید با دوز 5/0میلی گرم به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن و داروی کتامین به میزان 1 میلی گرم به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن محاسبه و در یک سرنگ کشیده شده و در فضای اپیدورال واقع بین اولین و دومین مهره دمی تزریق گردید. شروع اثربیحسی در نواحی مختلف دم،پرینه و اطراف فرج و مقعد و همچنین دوام بیحسی ارزیابی و ثبت گردید. در عین حال قبل از تزریق این ترکیب دارویی و همچنین در فواصل زمانی 5 ، 15 ، 30 ، 60 دقیقه پس از تزریق اقدام به ثبت برخی پارامترهای حیاتی مانند تعداد ضربان قلب ، تعداد تنفس و درجه حرارت مقعدی گردید. تزریق توأم این دو دارو در فضای اپیدورال خلفی باعث بیحسی بسیار خوبی در فاصله زمانی متوسط 3/2±9 دقیقه پس از تزریق گردید و این بیحسی بیش از 120دقیقه دوام یافت. در این فاصله هیچگونه عوارض سوء مربوط به این دارو به صورت عمومی مشاهده نگردید. ضربان قلب در دقیقه 15 پس از تزریق و تعداد تنفس در دقایق 30 و 60 پس از تزریق کاهش معنی داری را نسبت به قبل از تزریق نشان داد ولی درجه حرارت بدن پس از تزریق هیچگونه تغییر معنی داری را نشان نداد. نتایج این بررسی نشان داد که تزریق توأم زایلازین و کتامین به میزانهای ذکر شده در فضای اپیدورال خلفی در اسب مطمئن بوده و ضمن ایجاد بیحسی طولانی مدت و مناسب هیچگونه عوارض مشخصی نیز ایجاد نمی نماید .

آناتومی گره سینوسی-دهلیزی قلب در 5 رأس بز ماده بالغ مطالعه شد . در قلب بز گره سینوسی – دهلیزی 18/0 تا 25/0 میلیمتر زیر اپیکارد شیار انتهایی و نزدیک محل اتصال سیاهرگ اجوف قدامی به دیواره جانبی دهلیز راست و گوشک راست قرار داشت. شکل گره بصورت کشیده و تا حدودی مخروطی شکل بود. انتهای قدامی آن نزدیک میوکاردگوشک راست و انتهای خلفی نزدیک میوکارد دهلیز قرار داشت و انتهای خلفی باریکتر از انتهای قدامی بود . میانگین ابعاد گره سینوسی-دهلیزی 75/12 میلیمتر طول ، 5/1 میلیمتر عرض و 7/1 میلیمتر ضخامت بود. از لحاظ بافت شناسی گره سینوسی-دهلیزی قلب بز دارای داربست متراکمی از الیاف کلاژن می باشد و سلولهای ((پی)) و انتقالی سلولهای اصلی پارانشیم هستند. چون این سلولها دارای میزان کمتری میوفیبریل نسبت به میوکارد معمولی هستند،بطور مشخصی کمرنگتر بودند. سلولهای ((پی)) بزرگتر از سلولهای انتقالی و کوچکتر از سلولهای معمولی میوکارد بودند. در محل اتصال سلولهای انتقالی و سلولهای ((پی)) صفحات پلکانی مشاهده نشد. گره سینوسی-دهلیزی بز فاقد سرخرگ مرکزی است ولی در نزدیک ناحیه مرکزی و بطرف حاشیه قدامی یک آرتریول مشخص وجود دارد که گره را خونرسانی می نماید .

این مطالعه روی جنین های 3 ، 4 ، 5 ماهه بره های نوزادو گوسفندان بالغ نژاد مهربان بعمل آمده است. هر گروه سنی شامل 6 حیوان بود. تغییرات رشد تکاملی براساس طول کلی ،ناحیه ای و سگمنتی(قطعه ای) مورد بررسی قرار گرفته است. میانگین طول کلی ستون مهره ای در جنین سه ماهه،19/16± 80/202 میلیمتر ، در جنین چهار ماهه 89/22 ± 00/294 میلیمتر در جنین پنج ماهه 28/37 ± 20/405 میلیمتر، در بره نوزاد 61/30 ± 30/566 میلیمتر و در گوسفند بالغ 27/87 ± 00/1054 میلیمتر می باشد. در تمام گروههای سنی طول ناحیه سینه ای بیشترین مقدار بوده و بدنبال آن نواحی گردنی ، کمری ، دمی و خارجی قرار داشته است. باستثنای جنین پنج ماهه که طول ناحیه دمی بیشتر از ناحیه کمری بوده است. در ناحیه گردنی تمام گروههای سنی C2 طویلترین مهره و C1 کوتاهترین می باشد. در ناحیه سینه ای ، در جنین های سه و چهار ماهه T1 طویلترین مهره می باشد در حالیکه در بقیه گروههای سنی T13 طویلترین مهره است. در تمام گروههای سنی مهره های T6-T8 کوتاهترین می باشند. در ناحیه کمری L6 طویلترین مهره بوده باستثنای گوسفند بالغ که L5 طویلترین است. در حالیکه در تمام گروههای سنی L1 کوتاهترین مهره این ناحیه است . در ناحیه خارجی تمام گروههای سنی S1 طویلترین مهره و S4 کوتاهترین می باشد، باستثنای گوسفند بالغ که S3 کوتاهترین مهره ناحیه خارجی می باشد.

انسان از وقتی که اندیشه راپشتیبان خود قرار داد و به خرد ناب روی آورد به چاره جویی بیماریها در خویشتن و حیوانات اهلی شده پرداخت. این آغاز پزشکی است که همراه با آغاز تفکر بشر است . در این مقاله به ذکر چند کشف بزرگ پزشکی بویژه در هزاره دوم میلادی پرداخته و آرزوهایی را برای هزاره سوم بیان میکنیم. مهمترین بنیان پزشکی کهن جهان در نیمه دوم هزاره پیش از میلاد تا ابتدای ربع آخر هزاره دوم میلادی ، نظریات چهار مایه (اخلاط) و چهار سرشت که بوسیله بقراط (460-375 پیش از میلاد) و بعدها جالینوس (201-131 م ) بیان شد و بعدها توسط ابن سینا به خوبی تشریح شد و پزشکی جهان را زیر سلطه خود گرفت. نجیب الدین سمرقندی،پزشک بندگی ایرانی (فوت 618 ه.ق/1221 م ) اولین کسی که به این گونه نظریات توجه نداشت. از قرن هجدهم به بعد خصوصاً با پژوهشهای ارزنده لوئی پاستور(ف 1895) و تعیین رابطه علت و معلولی بین بیماریها و میکروبها نظریات ارکانی و مزاجی ، منسوخ شد. ابن نفیس قرشی(687 ه.ق / 1288 م) پزشک ایرانی الاصل کاشف اصلی گردش کوچک خون است و همین کشف بزرگ را میخائیل سروتوس در 1520 م عیناً در ارش بیان نمود. ابن القف کترکی (685/1336 م) جراح بزرگ مسیحی اردنی مویرگهای خونی راکشف کرد و مالپیگی (1694) با استفاده از میکروسکوپ همان کار را بیان کرد. محمدبن زکریای رازی (313 ه.ق /925 م) برای اولین بار در جهان در زمینه بیماریهای عفونی نظریه تخمیری را بیان کرد و هزار سال بعد پاستور نظریه اصلی میکروبی را به خوبی بیان کرد . البته قبلاً لیدن هوک(1723 م) با میکروسکوپ ساده خود میکروبها و یاخته های خونی را کشف کرده بود. اسپالانزانی و پاستور تولید مثل خودبخودی را مطرود شناختند و این سد راه علم را شکستند . تحقیقات پاستور و ربرت کخ (1910) بسیاری از باکتریهای بیماریزا را شناختند و علم میکروب شناسی و ویروس شناسی پایه گذاری شد. محمدبن زکریای رازی کاشف آلرژی است و ابوعلی سینا(428ه.ق / 1037 م) در کتاب قانون نظریه ای را درباره درمان هارگزیدگان بیان کرد که به نوعی نظریه واکسیناسیون است . ابوریحان بیرونی (440 ه.ق /1048 م) به نوعی فرضیه تولید پادتن را بیان کرد . ادوارد جنر در 1789 م/1213ه.ق بوسیله تلقیح آبله کاری،انسان را در برابر آبله ایمن کرد و پاستور پس از کشف تأثیر باکتریهای تخفیف حدت یافته در ایجاد ایمنی ، این شیوه را واکسیناسیون نامید . کابات و تیزلیوس حدود 900 سال پس از مرگ بیرونی ، پادتنها را به طور بنیانی کشف کردند دانش ایمنی پایه ای محکم از بیولوژی مولکولی گرفت و همه ساله جان عزیز دهها میلیون نفر را نجات میدهد.سرانجام ، فلمینگ در اواخر نیمه اول قرن بیستم پنی سیلین را کشف کرد و در پی آن آنتی بیوتیکها یکی پس از دیگری شناخته شدند و آرزوی هزاران ساله بشر برای سرکوب بیماریهای واگیر به آستانه تحقق رسید ولی مقاومتهای میکروبی در این کار ، خلل ایجاد کرد . در قرن بیستم بنیانهای ژنتیک در باکتریها و سایر موجودات شناخته شد و DNA به عنوان محل خاص سرشتی (ژنتیک) مشخص شد. مهندسی ژنتیک شیوه نوینی است که جهان دانش را دگرگون کرد و نتایج شگرفتر آن در هزاره سوم در انتظار بشر است. AIDS در اوخر قرن بیستم شناخته شد و روزبروز قربانیهای بیشتری می گیرد تا در هزاره سوم چه کند. بیماریهای حیوانی نیز در سده های نوزدهم و بیستم بهتر شناخته شد و در بسیاری از نقاط جهان برخی از آنها را تحت کنترل درآوردند و برخی را ریشه کن کردند،اما هنوز در جهان سوم از گزند آنها در امان نیستیم. هیچکس نمیداند سرنوشت جهان در این هزاره جدید چه خواهد شد . اما اتکاء به دانش و وارستگی نویدهای خوبی برای بشر میدهد. با آهنگ سریع فن آوریهای جدید،در زمینه های زیستی و صنعتی ، جهان سوم روزبه روز وابسته تر میشود. باید به خود آئیم و با کسب دانشهای جدید به طور بنیانی ، کوشش فراوان و کم کردن اتکاء به منابع زیرزمینی هویت جهان ، ملی و علمی خویش را زنده نگه داریم.