دانشگاه تهران مجله تحقیقات دامپزشکی (Journal of Veterinary Research) 2008-2525 81 3 2026 09 23 Health Status of Farmed Rainbow Trout in Lorestan Province, Iran: Bacterial Diseases and Risk Assessment وضعیت بهداشتی مزارع قزل‌آلای رنگین‌کمان استان لرستان ایران: بیماری‌های باکتریایی و ارزیابی خطر 175 188 108801 10.22059/jvr.2026.409907.3557 FA سعیده حسینی دانش آموخته دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0009-0008-0164-9756 مهدی سلطانی موسسه هری باتلر، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه مرداک، استرالیا؛ گروه بهداشت و بیماری‌های آبزیان، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-5367-7133 غلامرضا رفیعی گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-0621-8890 کامران رضایی توابع گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0003-0667-2775 سپیده اسدی گروه پاتوبیولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل، آمل، ایران 0000-0002-3659-6745 حمید فرحمند گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-3981-1826 محمد عزیزاده اداره کل بهداشت و بیماریهای آبزیان سازمان دامپزشکی کشور، ایران 0000-0001-9192-5022 Journal Article 2026 04 19 BACKGROUND: Bacterial diseases are among the most important factors threatening health and production in rainbow trout farms.OBJECTIVES: This study aimed to determine the prevalence of bacterial infections and their risk factors in farmed rainbow trout in Lorestan province, Iran.METHODS: This is a cross-sectional study conducted in eight cities of Lorestan province in summer 2025. Samples (n=96) were collected from 24 farms fish. Identification of pathogenic bacterial agents was performed by culturing kidney tissues on tryptic soy agar medium and identification of the grown colonies using phenotypic tests and molecular methods. The risk factors for the occurrence of bacterial diseases were also recorded in each fish farm. RESULTS: All fish farms located in 8 cities were affected by bacterial diseases. The highest rates were for Lactococcus garvieae (13%), Streptococcus agalactiae (7%), Aeromonas hydrophila (5%), Streptococcus iniae (5%), Yersinia ruckeri (4%) and Streptococcus dysgalactiae (3%). The risk factors including the use of river water as the water source, the presence of rural settlements and agricultural activities upstream of fish farms, failure to comply with quarantine, the presence of warm-blooded animals in fish farms, weak control of tourism traffic in fish farms, unsanitary disposal of the dead fish, use of untrained workers, and poor personal hygiene of workers were predisposing factors which can increase the increased prevalence of Yersiniosis, streptococcosis, lactococcosis.CONCLUSIONS: Based on the findings, promoting health management principles, continuous monitoring, and improving environmental conditions of fish culture as well as an on-time vaccination program can play an effective role in reducing the spread of bacterial diseases, preventing economic losses, and ensuring the sustainability of production in rainbow trout farms in Lorestan province. زمینه مطالعه: بیماری‌های باکتریایی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده تولید و سلامت در مزارع پرورش قزل‌آلای رنگین‌کمان می‌باشند.هدف: مطالعه حاضر با هدف شناسایی و تعیین فراوانی نسبی عوامل باکتریایی بیماری‌زا و عوامل مستعدکننده بروز آن‌ها در مزارع قزل‌آلای استان لرستان انجام شد.روش‎کار: مطالعه حاضر به‌صورت یک مطالعه مقطعی به‌صورت تصادفی در تابستان سال ۱۴۰۴ و در ۸ شهرستان استان لرستان انجام شد. درمجموع ۲۴ مزرعه فعال انتخاب شدند و مورد نمونه‌‌برداری قرار گرفتند و مجموعاً 96نمونه جمع‎آوری شد. شناسایی عوامل باکتریایی بیماری‌زا از طریق کشت از بافت‌های کلیه روی محیط تریپتیک سوی آگار و شناسایی پرگنه‌های رشدیافته با استفاده از آزمون‌های فنوتیپی و روش‌های مولکولی انجام گرفت. به‌علاوه عوامل مستعدکننده و یا تشدیدکننده (عوامل خطرساز) بروز بیماری‌های باکتریایی در هر مزرعه ثبت گردید. نتایج: مطابق یافته‌های مطالعه حاضر، اولاً، همه مزارع ماهی موردنمونه‌برداری واقع در ۸ منطقه درگیر بیماری‌های باکتریایی بودند. ثانیاً، بیشترین فراوانی نسبی به‌ترتیب مربوط به گونه‌های لاکتوکوکوس گارویه (13 درصد)، استرپتوکوکوس آگالاکتیه (7 درصد)، آئروموناس هیدروفیلا و استرپتوکوکوس اینیایی هر کدام (5 درصد)، یرسینیا راکری (4 درصد) و استرپتوکوکوس دیس گالاکتیه (3 درصد) بود. عوامل متعددی به‌ویژه استفاده از آب رودخانه، وجود سکونت‌گاه‌های روستایی و فعالیت‌های کشاورزی در بالادست مزارع ماهی، عدم رعایت قرنطینه، حضور جانوران خون‌گرم، ضعف کنترل ترددتوریست، دفع غیربهداشتی تلفات، به‌کارگیری پرسنل فاقد آموزش لازم و عدم رعایت بهداشت فردی کارکنان در افزایش بیماری‌های یرسینیوزیس و استرپتوکوکوس و لاکتوکوکوزیس نقش داشته است.نتیجه­گیری نهایی: یافته‌ها نشان می‌دهد ارتقای اصول مدیریت بهداشتی، پایش مستمر و بهبود شرایط محیطی پرورش و برنامه واکسیناسیون به‌موقع می‌تواند نقش مؤثری در کاهش شیوع این بیماری‌ها و پیشگیری از خسارات اقتصادی و ارتقای پایداری تولید در مزارع قزل‌آلای رنگین‌کمان استان داشته باشد. https://jvr.ut.ac.ir/article_108801_eb6eb51fd38354e41e80a66f4bdab336.pdf