Document Type : Clinical & Anatomical Pathology
Authors
1 Department of Veterinary Pathology, Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Graduated from the Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran, Tehran, Iran
4 Department of Surgery and Radiology, Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran, Tehran, Iran
Abstract
Keywords
Main Subjects
استئوپتروزیس که اصطلاحاً بیماری استخوان مرمری خوانده میشود، گروهی از اختلالات نادر در بافت استخوانی است که با رشد غیرطبیعی و هیپرتروفیک استخوانها مشخص میشود. در این شرایط استخوانها ترد و شکننده، بدشکل، بزرگ و حجیم میشوند و میتوانند با اختلالات دیگری، ازجمله شکستگیهای استخوانی، کمخونی و خونریزی ناشی از ترومبوسایتوپنی همراه باشد (1-3). این بیماری در مرغ و خروس، گاو، موش و انسان گزارش شده است (1، 3-5). عوامل ایجادکننده استئوپتروزیس را توارث و ویروسها میدانند (1، 6، 7). در انسان و گاو نژاد انگوس و هرفورد عامل بیماری ارثی است (4، 5، 8). در پرندگان پیوستگی این بیماری با رتروویروس لکوز/سارکوما به اثبات رسیده است.Frank & Franklin در سال 1982 با تلقیح تجربی رتروویروس MAV-208RPL12-L129، استئوپتروزیس را ایجاد کردند (1، 2، 9).
خروس لاگهورن سفید در محدوده سنی 20-18 هفته با علائم و نشانههای درمانگاهی کاهش رشد، پریدگی رنگ نواحی بدون پر، ازجمله تاج و ریش و مخاط چشم، راه رفتن با زحمت و لنگانلنگان، ناحیه تارس و متاتارس حجیم و چکمهمانند (تصویر 1) به آزمایشگاه گروه آسیبشناسی جهت تشخیص بیماری ارجاع داده شد. باتوجهبه علائم و نشانهها، بیماری استئوپتروزیس تشخیص داده شد. بهعلت شدت بیماری و غیرقابلدرمان بودن آن، مرگ آرام برای پرنده توصیه شد.
لاشه پرنده کالبدگشایی و با استفاده از روشهای معمولی اتولیز در آب، بافتهای غیراستخوانی جدا و سپس استخوانها با استفاده از آب اکسیژنه ضدعفونی گردید. در مشاهدات ماکروسکوپیک منظره ظاهری استخوانها ازنظر شکل، اندازه و ویژگیهای سطحی و سطح مقطع مورد ارزیابی قرار گرفت. در مشاهدات ماکروسکوپیک همه استخوانهای دراز، ازجمله استخوانهای تارس و متاتارس، درشتنی، کتف، ران، بازو، دندهها و انگشتان پا، تغییرات ناشی از استئوپتروزیس را نشان میدادند. این تغییرات در استخوانهای تارس و متاتارس، ران، درشتنی، کتف و بازو قابلتوجه و از شدت بیشتری برخوردار بودند (تصویر 2). استخوانهای مبتلا قبل از کاربرد اکسیژن پراکسید، بهجای رنگ طبیعی سفید متمایل به خاکستری براق، زردرنگ و سطوح آنها ناهموار بود. پریوست استخوان ضخیم و نواحی دیافیز بهصورت یکنواخت یا نامنظم ضخیم بود. رشد هیپرتروفیک استخوان اسفنجی به سمت مرکز استخوان موجب آتروفی مغز استخوان و ناپدید شدن حفره مرکزی استخوانهای مبتلا شده بود.
رادیولوژی: در تصویر رادیولوژی استخوانهای مبتلا، افزایش اپاسیته استخوانی، بهخصوص در ناحیه مدولای استخوانهای بلند، همراه با از بین رفتن گسترده الگوی ترابکولار نرمال استخوانها و همچنین ضخیم شدن کورتکس استخوانها با حاشیه داخلی نامشخص مشاهده شد. بافت استخوانها بهشدت متراکم و فضای مغز استخوان در غالب استخوانهای دراز تقریباً یا بهطور کامل محو و بهوسیله بافت استخوانی هایپرتروفیک جایگزین شده بود (تصویر 3).
استئوپتروزیس یک بیماری غیرنئوپلاستیک مزمن بافتهای استخوان است که در مرغ و خروس و برخی پستانداران گزارش شده است (1، 3-5، 7). این بیماری نهتنها تغییرات اسکلتی ایجاد میکند، بلکه بهعلت رشد غیرطبیعی و هیپرتروفیک تدریجی بافتهای استخوانی به اختلالات حرکتی، نورولوژیکی و خونی منجر میشود (1، 2، 4).
علیرغم نبود آزمایشات خونشناسی، نشانههای بالینی پریدگی رنگ در پوست قابلرؤیت بدون پر، مانند تاج و ریش و همچنین پریدگی رنگ مخاطات به کمخونی ناشی از حذف بافت استخوانی اشاره داشت.
بروز استئوپتروزیس را به عواملی مانند توارث (6) و عوامل عفونی، مانند ویروسها (1، 3-5، 7، 9) ارتباط دادهاند. استئوپتروزیس مرغ و خروس علت ویروسی داشته و در استئوپتروزیس انسان و گوساله بهترتیب به ردپای ویروسهایHIV(Hepatitis C Virus) وBVD(Bovine Viral Diarrhea) اشاره شده است (1، 3-7). بههرحال آشفتگی و نابسامانی تعادل مابین تشکیل و جذب مجدد استخوان میتواند به تشکیل مقادیر قابلتوجهی از بافت استخوانی منجر شود. اختلال در عملکرد یا فقدان فیزیکی استئوکلاستها، تکثیر و تزاید استئوبلاستها و استئوسیتها را علت بروز بیماری میدانند (1، 4).
هیچگونه درمانی برای استئوپتروزیس پیشرفته پرندگان مبتلا توصیه نشده است. باتوجهبه تاریخچه تظاهرات بالینی، یافتههای ماکروسکوپیک و رادیولوژی، بیماری استئوپتروزیس پیشرفته در خروس نژاد لاگهورن سفید تشخیص داده شد. با مرور منابع و مآخذ، نویسندگان بر این باورند که این، اولین مورد استئوپتروزیس مرغ و خروس است که در ایران گزارش میشود.
بدینوسیله نویسندگان از بخش آسیبشناسی، آناتومی و جراحی و رادیولوژی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران بهدلیل همکاری در انجام مطالعه حاضر تشکر و قدردانی میکنند.
هیچ گونه تعارض منافعی در ارتباط با این مطالعه وجود ندارد.